Antik Dönem’de bilim ve teknoloji, insanlığın doğayı anlama, yaşamı kolaylaştırma ve evreni yorumlama çabalarının temellerini attı. Bu dönemdeki gelişmeler, bugünkü bilimsel düşüncenin ve teknolojik ilerlemenin köklerini oluşturur.
Başlıca Uygarlıklar ve Katkıları:
- Mezopotamya (Sümer, Babil, Asur)
- Yazı ve Kayıt Tutma: Sümerler, MÖ 3200 civarında çivi yazısını geliştirerek bilginin kaydedilmesi ve aktarılmasını sağladı.
- Matematik: 60 tabanlı sayı sistemi (dakika/saniye, dairede 360 derece), geometri, cebirsel denklemler.
- Astronomi: Gezegen hareketlerini gözlemleme, burçlar kuşağı, ay takvimi.
- Teknoloji: Sulama sistemleri, tekerlek, bronz işleme.
- Antik Mısır
- Matematik: Kesirler, alan/hacim hesapları (piramit inşası için).
- Tıp: Cerrahi teknikler, bitkisel ilaçlar, mumyalama yoluyla anatomi bilgisi.
- Mühendislik: Piramitler, anıtsal mimari, Nil’in taşkınlarını kontrol etmek için kanallar.
- Astronomi: Güneş takvimi, yıldız haritaları.
- Antik Yunan
- Felsefe ve Bilim: Doğa olaylarını mitolojiden arındırarak akılcı açıklamalar arayışı (Thales, Aristoteles).
- Matematik: Öklid’in geometrisi, Pisagor teoremi, Arşimet’in mekanik ve matematik buluşları.
- Astronomi: Aristarkus’un heliosentrik modeli, Hipparkus’un yıldız kataloğu.
- Tıp: Hipokrat’ın hastalıkları doğal nedenlere bağlaması ve tıp etiği.
- Hellenistik Dönem (İskenderiye Kütüphanesi)
- Arşimet: Suyun kaldırma kuvveti, vida, kaldıraç kanunları.
- Eratosthenes: Dünya’nın çevresini hesaplaması.
- Hero: Buharla çalışan ilk prototip (aeolipile).
- Antik Çin
- Teknoloji: Barut, pusula, kağıt, matbaa (hareketli harfler), manyetik araçlar.
- Mühendislik: Büyük Kanal, Çin Seddi.
- Astronomi: Güneş lekeleri, kuyruklu yıldız kayıtları.
- Antik Hindistan
- Matematik: Sıfır kavramı, ondalık sistem, trigonometri.
- Tıp: Ayurveda, cerrahi teknikler (Sushruta Samhita).
- Astronomi: Güneş sistemi modelleri, gezegen hareketleri.
- Roma İmparatorluğu
- Mühendislik: Yollar, su kemerleri (aqueduct), köprüler, beton kullanımı.
- Teknoloji: Gelişmiş savaş makineleri, hidrolik sistemler.
Antik Bilimin Özellikleri:
- Gözlem ve Pratik İhtiyaçlar: Astronomi (tarım, takvim), matematik (vergi, mimari), tıp (sağlık) gibi alanlar pratik ihtiyaçlardan doğdu.
- Sistematikleşme: Bilgi, yazı sayesinde birikimli hale geldi.
- Felsefe ile İlişki: Doğa felsefesi (physiologia) ile bilim iç içeydi.
- Sınırlı Deneysellik: Daha çok gözlem, mantık ve teorik düşünce ön plandaydı; modern anlamda kontrollü deneyler yaygın değildi.
Teknolojik Miras:
Antik dönemde geliştirilen tekerlek, yazı, takvim, sulama sistemleri, mimari teknikler, metallerin işlenmesi gibi yenilikler, sonraki medeniyetlerin temelini oluşturdu. Özellikle İskenderiye Kütüphanesi gibi merkezlerde bir araya gelen bilgi, İslam dünyası ve Rönesans Avrupası’na aktarılarak bilimsel devrimlere zemin hazırladı.
Özet:
Antik dönem, insanlığın rasyonel düşünce, gözlem ve teknolojik innovasyonla doğayı anlama sürecinin başlangıcıdır. Bugün kullandığımız pek çok bilimsel disiplinin ve teknolojik aracın kökleri, bu kadim uygarlıkların keşiflerine dayanır.
