A. İSLAMİYET’İN DOĞUŞU VE TARİHSEL ARKA PLAN
1. Doğuş Ortamı: Cahiliye Dönemi Arap Yarımadası
- Coğrafi ve Sosyal Yapı: Bedevi göçebe kabileler (Bedeviler) ile şehirli tüccarlar (Medineliler, Mekkeliler) arasında bölünmüş bir toplum.
- Dini Durum: Putperestlik yaygın (Kabe’de 360’tan fazla put), Hristiyanlık, Yahudilik ve Haniflik (İbrahimî tevhid inancını sürdüren azınlık) mevcuttu.
- Sosyal Problemler: Kabile savaşları, kan davaları, kadınlara değer verilmemesi, kölelik, faizcilik (riba) yaygındı.
2. Hz. Muhammed’in (SAV) Peygamberlik Öncesi Hayatı
- Doğumu: 571 yılında Mekke’de, Haşimoğulları kabilesinde.
- Erken Dönem: Küçük yaşta yetim kalması, dürüstlüğünden dolayı “el-Emin” (güvenilir) lakabını alması.
- Ticareti: Hz. Hatice ile ortaklığı ve evliliği.
3. Vahyin Başlaması ve Mekke Dönemi (610-622)
- İlk Vahiy: 610 yılı Ramazan ayında, Hira Mağarası’nda, “Yaratan Rabbinin adıyla oku!” (Alak Suresi 1-5) ayetleriyle başladı.
- Gizli Davet (3 yıl): Yakın çevreden başlayan tebliğ.
- Açık Davet: “En yakın akrabalarını uyar” (Şuara Suresi 214) ayetiyle açık tebliğ başladı.
- Mekkelilerin Tepkisi:
- Alay, baskı, işkence, boykot (Haşimoğulları’na 3 yıl sosyal ve ekonomik boykot)
- Müslümanların Habeşistan’a hicreti (615)
4. Medine Dönemi (622-632) ve İslam Devleti’nin Kuruluşu
- Hicret: 622 yılında Mekke’den Medine’ye göç. Hicri takvimin başlangıcı.
- Medine Vesikası: Müslümanlar, Yahudiler ve putperest Araplar arasında şehir devleti sözleşmesi.
- Önemli Savaşlar:
- Bedir Savaşı (624): Müslümanların ilk büyük zaferi
- Uhud Savaşı (625): Stratejik dersler
- Hendek Savaşı (627): Savunma savaşı
- Hudeybiye Antlaşması (628): 10 yıllık barış, diplomatik zafer.
- Mekke’nin Fethi (630): Kan dökülmeden gerçekleşti, Kabe putlardan temizlendi.
- Veda Haccı ve Hutbesi (632): İnsan hakları, eşitlik, kadın hakları vurgusu.
- Hz. Muhammed’in Vefatı: 8 Haziran 632, Medine.
B. İSLAM’IN TEMEL İLKELERİ (USÛLÜ’D-DÎN)
1. İnanç Esasları (İman’ın Şartları – 6)
- Allah’a İman: Tek, eşi ve benzeri olmayan, doğmayan ve doğurmayan, her şeye kadir olan bir Tanrı.
- Meleklere İman: Nurani varlıklar, görevleri var (Cebrail, Mikail, İsrafil, Azrail).
- Kitaplara İman:
- Tevrat (Musa)
- Zebur (Davud)
- İncil (İsa)
- Kur’an-ı Kerim (Hz. Muhammed) – Bozulmamış son ilahi kitap.
- Peygamberlere İman: 124.000 peygamber, 25’i Kur’an’da ismen geçer. Son peygamber Hz. Muhammed’dir.
- Ahirete İman: Kıyamet, yeniden dirilme, hesap, cennet ve cehennem.
- Kader ve Kazaya İman: Allah’ın ezeli ilmi ve iradesi, insanın sorumluluğu (cüz’i irade).
2. İbadet Esasları (İslam’ın Şartları – 5)
- Kelime-i Şehadet: “Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in O’nun elçisi olduğuna şahitlik ederim.”
- Namaz (Salat): Günde 5 vakit, kıbleye yönelerek, temizlik şartıyla (abdest).
- Oruç (Sawm): Ramazan ayında, imsak ile iftar arasında yeme-içme ve cinsel ilişkiden uzak durmak.
- Zekat: Belirli bir mala (nisap) sahip olanın, yıllık %2.5’ini ihtiyaç sahiplerine vermesi.
- Hac: Ömürde bir defa, maddi ve bedeni imkanı olanın Kabe’yi ziyareti.
3. Ahlaki İlkeler
- Tevhid (Allah’ın birliği) merkezli bir yaşam anlayışı
- Adalet: Herkese hak ettiğini vermek
- Merhamet: “Merhamet etmeyene merhamet olunmaz” (Hadis)
- Doğruluk ve Dürüstlük: “Doğruluktan ayrılmayın” (Hadis)
- İhsan: Her işi en güzel şekilde yapmak, Allah’ı görüyormuşçasına ibadet etmek
- Kul Hakkı: En ağır haklardan biri olarak görülür
4. Hukuki ve Sosyal İlkeler
- Can, Mal, Akıl, Din, Nesil emniyetinin korunması (Zaruriyat-ı Hamse)
- İlim öğrenmenin farz oluşu (erkek ve kadın için)
- Kadın hakları: Cahiliye dönemine göre devrim niteliğinde haklar (miras, mülkiyet, boşanma hakkı)
- Köleliğin kaldırılması (tedricen, azat etmek sevap sayılmış)
- Faizin (riba) yasaklanması
- Çevre bilinci: “Yeryüzü mescittir” anlayışı, israf yasağı
C. KAYNAKLAR
1. Kur’an-ı Kerim
- 114 sure, 6666 ayet (sayım farklılıkları var)
- 23 yılda parça parça indirilmiş (Mekki ve Medeni sureler)
- Lafzı ve manasıyla mucize
- Korunmuşluğu (muhafaza edilmiş)
2. Sünnet
- Hz. Muhammed’in söz, fiil ve onayları
- Hadis külliyatı (Buhari, Müslim, vb.)
3. İcma
- İslam alimlerinin bir mesele üzerinde görüş birliği
4. Kıyas
- Benzer meseleler arasında hüküm benzetmesi
D. İSLAM’IN YAYILIŞI VE ETKİLERİ
- Dört Halife Dönemi (632-661): Kur’an’ın mushaf haline getirilmesi, fetihler
- Emeviler ve Abbasiler: İslam medeniyetinin altın çağı (bilim, felsefe, sanat)
- Endülüs Emevileri: İspanya’da 8 asırlık medeniyet
- Osmanlı İmparatorluğu: İslam’ın son büyük siyasi gücü
E. İSLAM MEZHEPLERİ (Başlıcaları)
- Sünnilik (%85-90): Hanefi, Şafii, Maliki, Hanbeli mezhepleri
- Şiilik: Caferilik, Zeydilik, İsmaililik
- Haricilik
- Sufilik (Tasavvuf): Tarikatlar yoluyla manevi eğitim
SONUÇ
İslamiyet, tevhid inancı etrafında şekillenen, inanç, ibadet ve ahlak bütünlüğüne sahip bir dindir. Hem bireysel hem toplumsal hayatı düzenleyen, akıl ve vahyi dengeleyen, dünya ve ahiret dengesi kuran evrensel bir mesaj sunar. Doğuşundan itibaren hızla yayılmış, büyük medeniyetlerin kurulmasına vesile olmuş ve günümüzde yaklaşık 1.9 milyar inananı ile dünyanın ikinci büyük dini konumundadır.
