Politeizm, çok tanrıcılık demektir ve birden fazla tanrıya veya ilaha tapınmayı merkezine alan bir dini inanış sistemidir.
Kelimenin kökeni:
- Poli- : Eski Yunanca’da “çok” anlamına gelen “polys” kelimesinden türemiştir.
- -teizm : Eski Yunanca’da “tanrı” anlamına gelen “theos” kelimesinden türemiştir.
Dolayısıyla, “politeizm” kelimesi tam olarak “çok tanrıcılık” anlamına gelir.
Politeizmin Temel Özellikleri:
- Çok Sayıda Tanrı: İnanç sisteminde birçok tanrı ve tanrıça bulunur. Bu tanrılar genellikle:
- Doğaüstü güçlere sahiptir.
- İnsani özellikler (aşk, kıskançlık, öfke, intikam, merhamet vb.) taşırlar.
- Ölümsüzdürler ama mitolojilerde doğabilir veya bir şekilde “yok” edilebilirler.
- Tanrıların Uzmanlaşması (İşlevsellik): Genellikle her tanrının belirli bir görevi, uzmanlık alanı veya temsil ettiği bir doğa gücü vardır. Örneğin:
- Savaş tanrısı
- Aşk ve güzellik tanrıçası
- Denizler tanrısı
- Bilgelik tanrısı
- Şafak tanrıçası
- Hiyerarşi ve Panteon: Tanrılar genellikle bir hiyerarşi (sıralama) içinde organize olmuşlardır. En güçlü tanrı (genellikle gök veya güneş tanrısı) başta olmak üzere bir “tanrılar ailesi” veya “tanrılar meclisi” (panteon) oluştururlar.
- Mitoloji (Söylenceler): Politeist dinler, tanrıların birbirleriyle ve insanlarla olan ilişkilerini, maceralarını, savaşlarını ve yaratılış hikayelerini anlatan zengin bir mitolojiye sahiptir. Bu mitolojiler, inanç sisteminin temelini oluşturur ve nesilden nesile aktarılır.
Politeizme Örnekler:
- Antik Yunan Dini: Zeus, Hera, Poseidon, Athena, Afrodit, Apollo gibi tanrı ve tanrıçalardan oluşan Olympos panteonu.
- Antik Roma Dini: Yunan dininden büyük ölçüde etkilenmiş, isimleri değişmiş bir panteon (Jüpiter, Juno, Neptün, Minerva, Venüs, Mars).
- Antik Mısır Dini: Ra (Amon-Ra), Osiris, İsis, Horus, Set, Anubis gibi çoğu zaman hayvan-insan karışımı formlarda betimlenen tanrılar.
- Norse (İskandinav) Mitolojisi: Odin, Thor, Loki, Freyja, Tyr gibi tanrılar.
- Hinduizm: Genellikle politeist bir din olarak sınıflandırılır. Brahma (yaratıcı), Vişnu (koruyucu) ve Şiva (yok edici/dönüştürücü) başta olmak üzere binlerce tanrı ve tanrıça (deva ve devi) vardır. Ancak Hinduizm’de tüm tanrıların nihai kaynağı olan tek bir yüce gerçeklik (Brahman) fikri de bulunur, bu nedenle bazı uzmanlar onu “enoteizm” (merkezde tek tanrılı çok tanrıcılık) olarak da tanımlar.
- Eski Türk İnançları (Gök Tanrı inancı): Genellikle tek tanrılı olarak düşünülse de, Gök Tanrı (Kök Tengri) etrafında şekillenen ve doğa ruhlarına (yer-su ruhları) ve diğer tanrısal varlıklara (Umay, Ülgen, Erlik vb.) da tapınım içerdiği için politeistik öğeler taşır.
Karşıt Kavramlar:
- Monoteizm (Tektanrıcılık): Tek ve soyut bir tanrı inancı (Örn: İslam, Hristiyanlık, Yahudilik).
- Ateizm (Tanrıtanımazlık): Hiçbir tanrının varlığını kabul etmeme.
- Agnostisizm (Bilinemezcilik): Tanrının varlığının veya yokluğunun bilinemeyeceği inancı.
Özetle: Politeizm, insanlık tarihinin en eski ve en yaygın inanç biçimlerinden biridir. İnsanların doğa olaylarını, toplumsal yapıları ve varoluşsal soruları, uzmanlaşmış ve insani özelliklerle donatılmış çok sayıda tanrı figürü üzerinden açıklama çabasının bir ürünüdür.
